Đo Chức Năng Hô Hấp Là Gì? Mục Đích, Quy Trình Và Ý Nghĩa Kết Quả

Đo chức năng hô hấp (Spirometry), hay đo phế dung ký, là kỹ thuật thăm dò chức năng không xâm lấn giúp đo lường thể tích và lưu lượng các luồng khí khi hít vào và thở ra qua đường thở, nhằm đánh giá mức độ thông thoáng của phế quản và khả năng hoạt động của hai lá phổi. Đây là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán, phân độ và theo dõi điều trị các bệnh lý đường hô hấp mạn tính như hen phế quản (hen suyễn) và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Tại Quy Nhơn, Phòng khám Đa khoa Hoà Đức trang bị hệ thống máy đo chức năng hô hấp kỹ thuật số hiện đại, cho phép ghi nhận các thông số thể tích phổi chính xác, hỗ trợ bác sĩ chuyên khoa phát hiện sớm các tổn thương đường thở ngay từ giai đoạn chưa có biểu hiện khó thở rõ rệt.

Hình 1: Ho dai dẳng kéo dài trên 3 tuần kèm khò khè là dấu hiệu điển hình cần được chỉ định đo chức năng hô hấp.

Khi nào cần thực hiện đo chức năng hô hấp?

Nhiều người thường lầm tưởng chỉ cần chụp phim X-quang phổi là đủ để biết phổi có khỏe hay không. Tuy nhiên, phim X-quang chỉ cho thấy hình ảnh cấu trúc giải phẫu (như viêm phổi, u phổi, tràn dịch), còn việc các phế quản có bị co thắt hay đường dẫn khí có bị tắc nghẽn hay không thì chỉ có kỹ thuật đo chức năng hô hấp mới có thể phản ánh chính xác.

Bác sĩ thường chỉ định đo chức năng thông khí phổi trong các trường hợp sau:

• Người có triệu chứng hô hấp mạn tính: Ho khan hoặc ho có đờm kéo dài trên 3–4 tuần, khó thở khi gắng sức, thở khò khè, có cảm giác nặng ngực hoặc hụt hơi không rõ nguyên nhân.
• Người hút thuốc lá, thuốc lào lâu năm: Người từ 40 tuổi trở lên có tiền sử hút thuốc lá chủ động hoặc hít phải khói thuốc thụ động nhiều năm, cần tầm soát sớm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).
• Người làm việc trong môi trường ô nhiễm: Thợ mộc, công nhân xây dựng, công nhân chế biến đá, dệt may, thợ hàn, tiếp xúc thường xuyên với bụi mịn, hóa chất công nghiệp hoặc khói than.
• Người đã được chẩn đoán hen suyễn hoặc COPD: Đo định kỳ để đánh giá mức độ kiểm soát bệnh và hiệu quả đáp ứng của thuốc giãn phế quản, thuốc xịt hít.
• Đánh giá trước phẫu thuật lớn: Kiểm tra dự trữ hô hấp cho người lớn tuổi trước các ca phẫu thuật lồng ngực, ổ bụng hoặc phẫu thuật có gây mê toàn thân.
• Khám sức khỏe nghề nghiệp: Giám định mức độ suy giảm chức năng hô hấp do bệnh bụi phổi nghề nghiệp.

Hình 2: Đo phế dung ký kết hợp nghiệm pháp phục hồi phế quản là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định bệnh hen suyễn.

Nguyên lý hoạt động của máy đo chức năng hô hấp

Máy đo chức năng hô hấp hoạt động dựa trên nguyên lý ghi nhận lưu lượng khí lưu thông qua một cảm biến lưu lượng kỹ thuật số siêu nhạy khi người bệnh thực hiện các động tác hít vào và thở ra gắng sức theo hiệu lệnh của kỹ thuật viên.

Khi người bệnh ngậm kín ống thở và thổi một hơi thật mạnh, thật nhanh và kéo dài, cảm biến của máy sẽ ghi lại tốc độ dòng khí di chuyển và tổng thể tích khí được tống ra khỏi phổi theo từng tích tắc. Các dữ liệu này được phần mềm máy tính phân tích tự động, chuyển đổi thành các biểu đồ lưu lượng – thể tích (Flow-Volume Loop) và so sánh đối chiếu với các chỉ số sinh lý chuẩn theo độ tuổi, giới tính, chiều cao và cân nặng của người Việt Nam.

Trong trường hợp phát hiện có dấu hiệu tắc nghẽn đường thở, bác sĩ có thể chỉ định làm thêm nghiệm pháp hồi phục phế quản (nghiệm pháp giãn phế quản):
1. Đo chức năng hô hấp lần thứ nhất để lấy giá trị cơ bản.
2. Cho người bệnh hít hoặc xịt một liều thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh (như Salbutamol).
3. Nghỉ ngơi khoảng 15–20 phút, sau đó tiến hành đo lại lần thứ hai.
4. So sánh sự cải thiện của chỉ số FEV1: Nếu chỉ số tăng trên 12% và trên 200ml, nghiệm pháp được coi là dương tính — dấu hiệu đặc trưng giúp phân biệt hen phế quản với COPD.

Quy trình đo chức năng hô hấp diễn ra như thế nào?

Đo phế dung ký là xét nghiệm hoàn toàn an toàn, không đau và không gây tổn thương, tuy nhiên đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng và cố gắng của người bệnh để đạt kết quả chuẩn xác nhất:

1. Chuẩn bị tư thế: Người bệnh ngồi thẳng lưng trên ghế có tựa, hai bàn chân đặt bằng phẳng trên sàn nhà, thắt lưng và cổ áo nới lỏng.
2. Kẹp mũi: Kỹ thuật viên dùng một kẹp mũi chuyên dụng kẹp nhẹ hai cánh mũi để đảm bảo toàn bộ luồng khí chỉ đi qua đường miệng.
3. Thực hiện thổi ngạt: Người bệnh ngậm kín môi xung quanh ống ngậm thổi một lần (dùng riêng cho từng người vô khuẩn), không để khí rò rỉ ra khóe miệng:
4. Hít vào và thở ra bình thường vài nhịp.
5. Hít vào thật sâu, hết sức có thể để lồng ngực căng tràn khí.
6. Thổi ra thật mạnh, dứt khoát ngay từ tích tắc đầu tiên, sau đó tiếp tục thổi ra êm đều và kéo dài liên tục ít nhất 6 giây cho đến khi phổi hoàn toàn hết khí.
7. Lặp lại phép đo: Để đảm bảo tính lặp lại theo tiêu chuẩn y khoa quốc tế (ATS/ERS), quá trình thổi thường được thực hiện từ 3 đến 8 lần để chọn ra 3 bản ghi chuẩn nhất có kết quả trùng khớp nhau.

Toàn bộ quá trình đo thường chỉ mất từ 15 đến 30 phút (nếu có làm thêm nghiệm pháp phục hồi phế quản).

Hình 3: Người hút thuốc lá lâu năm cần đo chức năng hô hấp định kỳ để phát hiện sớm tắc nghẽn đường thở do COPD.

Ý nghĩa các thông số đo chức năng hô hấp

Kết quả đo phế dung ký cung cấp các chỉ số then chốt giúp bác sĩ xác định phổi của bạn đang ở trạng thái bình thường hay có hội chứng bệnh lý:

Dựa vào các chỉ số trên, bác sĩ sẽ chẩn đoán chính xác bạn đang bị rối loạn thông khí dạng tắc nghẽn, dạng hạn chế hay dạng hỗn hợp, từ đó chỉ định loại thuốc hít và liều lượng phù hợp nhất.

Những điều cần lưu ý trước khi đi đo chức năng hô hấp

Để kết quả đo phản ánh đúng tình trạng thực tế của đường hô hấp, bạn cần chuẩn bị:

• Không hút thuốc lá hoặc thuốc lào trong vòng ít nhất 1 giờ trước khi đo.
• Không uống rượu bia hoặc các chất kích thích có cồn trong vòng ít nhất 4 giờ trước khi đo.
• Tránh ăn quá no trong vòng 2 giờ trước khi đo để tránh tạo áp lực lên cơ hoành.
• Không vận động thể lực nặng trong vòng 30 phút trước khi đo.
• Mặc trang phục rộng rãi, thoáng mát, không mặc áo ngực quá chật hoặc nịt bụng.
• Tạm ngưng một số loại thuốc giãn phế quản theo hướng dẫn của bác sĩ (nếu đo lần đầu để chẩn đoán): Thuốc tác dụng ngắn ngưng trước 4–6 giờ, thuốc tác dụng kéo dài ngưng trước 12–24 giờ.

Thăm khám và chăm sóc hô hấp tại Phòng khám Đa khoa Hoà Đức

Hệ thống đo chức năng hô hấp tại Phòng khám Đa khoa Hoà Đức (TP. Quy Nhơn) được thực hiện theo quy trình kiểm chuẩn nghiêm ngặt, sử dụng ống ngậm vô khuẩn dùng một lần cho từng bệnh nhân để đảm bảo an toàn vệ sinh tối đa. Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Nội Hô hấp giàu kinh nghiệm sẽ trực tiếp thăm khám lâm sàng, đọc bản ghi phế dung và tư vấn phác đồ điều trị, kế hoạch kiểm soát cơn hen, cai thuốc lá hiệu quả cho người bệnh.

Xem thêm các chuyên khoa liên quan:
* Khám và điều trị Bệnh Hô Hấp – Phổi
* Tầm soát sức khỏe tổng quát định kỳ

⚠️ Bài viết mang tính tham khảo. Vui lòng đến phòng khám để được bác sĩ tư vấn trực tiếp.

Nếu bạn đang bị ho dai dẳng, thở khò khè hoặc khó thở khi thay đổi thời tiết, hãy liên hệ ngay Phòng khám Đa khoa Hoà Đức để được đo chức năng hô hấp và bảo vệ lá phổi kịp thời.