Ung thư gan là căn bệnh nguy hiểm có thể phát triển âm thầm và có thể gây tử vong nếu không được phát hiện kịp thời. Việc tầm soát ung thư gan định kỳ đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát hiện sớm và điều trị hiệu quả. Trung tâm Xét nghiệm – Giải phẫu bệnh – Tế bào học Hòa Đức tại Quy Nhơn, Bình Định cung cấp các dịch vụ tầm soát ung thư gan, bao gồm xét nghiệm chức năng gan và siêu âm gan mật, giúp phát hiện các bệnh lý gan mật một cách chính xác và nhanh chóng.
1. Tổng quan về ung thư gan
Gan là cơ quan nội tạng lớn nhất trong cơ thể, giữ vai trò quan trọng trong chuyển hóa, thải độc và sản xuất dịch mật. Khi các tế bào gan tăng sinh bất thường, mất kiểm soát, chúng hình thành khối u ác tính – gọi là ung thư gan.
Theo Globocan 2020, mỗi năm thế giới có khoảng 905.700 ca mới và hơn 830.000 ca tử vong do ung thư gan. Riêng tại Việt Nam, ung thư gan đứng đầu bảng về tỷ lệ mắc và tử vong trong các loại ung thư, với hơn 26.400 ca mới và 25.270 ca tử vong mỗi năm. Điều này cho thấy đây là gánh nặng y tế công cộng rất lớn.
2. Phân loại ung thư gan
Ung thư gan nguyên phát
Phát sinh từ chính nhu mô gan, gồm:
Ung thư biểu mô tế bào gan (HCC – Hepatocellular Carcinoma): chiếm 75–85% ca bệnh, thường gặp ở người bị viêm gan B, C mạn tính hoặc xơ gan.
Ung thư đường mật trong gan (Cholangiocarcinoma): bắt nguồn từ tế bào đường mật.
Ung thư hỗn hợp (Cholangio-hepatocarcinoma): kết hợp đặc điểm của HCC và cholangiocarcinoma.
Một số khối u hiếm: u nguyên bào gan (trẻ em), u mạch máu, u cơ trơn.
Ung thư gan di căn
Khoảng 40% các khối u ác tính có thể di căn đến gan. Thường gặp nhất là từ dạ dày, đại tràng, tụy, phổi, vú. Các khối u có thể xuất hiện dạng một ổ lớn, nhiều ổ nhỏ, hoặc lan tỏa.
3. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
Ung thư gan thường xuất hiện sau quá trình tổn thương gan mạn tính. Các nguyên nhân chính:
Viêm gan virus B và C: nguyên nhân hàng đầu. Người nhiễm HBV, HCV mạn tính có nguy cơ mắc ung thư gan cao gấp 20–100 lần so với người khỏe mạnh.
Xơ gan: 80% bệnh nhân ung thư gan có nền xơ gan. Xơ gan do rượu, virus, nhiễm sắt, gan nhiễm mỡ đều là yếu tố nguy cơ.
Lạm dụng rượu bia: uống nhiều rượu lâu dài gây hoại tử tế bào gan, viêm gan do rượu → xơ gan → ung thư.
Aflatoxin: độc tố nấm Aspergillus có trong lạc, ngô, đậu mốc. Ở Việt Nam, đây là một yếu tố quan trọng.
Thuốc tránh thai đường uống kéo dài: có thể gây adenoma gan, sau đó chuyển dạng ác tính.
Béo phì, tiểu đường type 2: làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD), một yếu tố ngày càng phổ biến.
Di truyền: gia đình có người mắc ung thư gan, hoặc mang gen rối loạn chuyển hóa sắt.
4. Triệu chứng ung thư gan
Điểm đáng lo ngại của ung thư gan là giai đoạn sớm thường không có triệu chứng đặc hiệu, nhiều người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường cho đến khi khối u đã lớn hoặc gan bị tổn thương nghiêm trọng. Chính vì vậy, bệnh được mệnh danh là “kẻ giết người thầm lặng”.
Ở giai đoạn tiến triển, bệnh nhân có thể gặp:
Vàng da và vàng mắt: Đây là dấu hiệu điển hình, xảy ra khi khối u chèn ép đường mật khiến bilirubin không thoát được mà tích tụ trong máu, lắng đọng ở da và mắt. Vàng da thường đi kèm phân bạc màu, nước tiểu sẫm như nước vối.
Ngứa da: Khi mật và acid mật ứ đọng, chúng kích thích dây thần kinh dưới da gây cảm giác ngứa, đặc biệt tăng về đêm, ít đáp ứng với thuốc da liễu thông thường.
Đau tức hạ sườn phải: Lúc đầu chỉ âm ỉ, mơ hồ. Khi khối u to, gan bị căng giãn bao gan, bệnh nhân cảm thấy đau rõ rệt, có thể lan lên vai phải hoặc sau lưng.
Sụt cân, mệt mỏi, chán ăn: Khoảng 30–50% bệnh nhân giảm cân nhanh chóng tại thời điểm chẩn đoán. Đây là hậu quả của rối loạn tiêu hóa, hấp thu kém và quá trình tiêu hao năng lượng của tế bào ung thư.
Bụng to bất thường: Do cổ trướng (dịch ổ bụng) khi gan mất khả năng sản xuất albumin, làm dịch thoát ra ổ bụng.
Triệu chứng thực thể khi thăm khám
Bác sĩ có thể sờ thấy gan to, bờ không đều. Ở giai đoạn muộn, có thể xuất hiện dấu hiệu tuần hoàn bàng hệ, lách to hoặc khối khu trú trong gan.
5. Đối tượng nguy cơ cao
Không phải ai cũng có nguy cơ ung thư gan như nhau. Một số nhóm cần đặc biệt lưu ý:
Người nhiễm viêm gan B hoặc C mạn tính: Đây là nhóm chiếm phần lớn bệnh nhân ung thư gan tại Việt Nam.
Người mắc xơ gan: bất kể nguyên nhân nào (rượu, virus, nhiễm sắt, gan nhiễm mỡ…).
Người lạm dụng rượu bia: Uống trên 40g cồn/ngày trong nhiều năm làm tăng nguy cơ xơ gan và ung thư gan gấp nhiều lần.
Người béo phì, tiểu đường: dễ bị gan nhiễm mỡ không do rượu, từ đó tiến triển thành viêm gan, xơ gan và ung thư.
Tiền sử gia đình: Có người thân từng mắc ung thư gan làm tăng nguy cơ di truyền.
Việc xác định đúng nhóm nguy cơ sẽ giúp xây dựng chương trình tầm soát ung thư gan phù hợp, phát hiện bệnh sớm trước khi có triệu chứng.
6. Phòng ngừa ung thư gan
Phòng bệnh luôn quan trọng hơn chữa bệnh. Một số biện pháp phòng ngừa ung thư gan hiệu quả bao gồm:
Tiêm vắc-xin viêm gan B: Đây là biện pháp phòng ngừa chủ động, hiệu quả lên đến 90–95%. Trẻ sơ sinh cần được tiêm trong vòng 24 giờ sau sinh. Người lớn chưa tiêm cũng nên chủ động thực hiện.
Sàng lọc định kỳ: Với người có nguy cơ cao (HBV, HCV, xơ gan), cần siêu âm bụng và xét nghiệm AFP mỗi 6 tháng để phát hiện sớm khối u.
Hạn chế rượu bia: Giảm thiểu nguy cơ viêm gan do rượu và xơ gan.
Chế độ ăn uống an toàn: Tránh thực phẩm mốc (lạc, ngô, đậu) để giảm phơi nhiễm aflatoxin.
Duy trì cân nặng hợp lý: Giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ, tiểu đường – yếu tố gián tiếp gây ung thư gan.
7. Chẩn đoán ung thư gan
Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ thường chỉ định kết hợp nhiều phương pháp:
Xét nghiệm máu: Định lượng AFP (Alpha-fetoprotein). Nồng độ AFP > 400 ng/ml gợi ý HCC, nhưng cần phối hợp thêm các xét nghiệm khác.
Chẩn đoán hình ảnh:
Siêu âm ổ bụng phát hiện tổn thương sớm.
CT scan hoặc MRI có cản quang giúp xác định tính chất khối u: khối u ung thư thường tăng quang ở thì động mạch và thoát thuốc ở thì tĩnh mạch cửa.
Sinh thiết gan: Trong trường hợp kết quả hình ảnh và xét nghiệm chưa đủ chắc chắn, sinh thiết giúp xác định bản chất khối u.
8. Các phương pháp điều trị ung thư gan
Điều trị ung thư gan phụ thuộc giai đoạn bệnh, chức năng gan và thể trạng người bệnh:
Phẫu thuật cắt gan: hiệu quả với u đơn độc, kích thước nhỏ, gan còn bù.
Ghép gan: phương pháp triệt để nhất cho bệnh nhân giai đoạn sớm nhưng gan xơ nặng.
Phá hủy khối u tại chỗ:
RFA (đốt bằng sóng cao tần).
Microwave ablation (đốt vi sóng).
Tiêm ethanol qua da.
Điều trị qua đường mạch máu:
TACE (nút mạch hóa chất).
TOCE (nút mạch hóa dầu).
Radioembolization (nút mạch hạt phóng xạ).
Điều trị toàn thân:
Hóa trị truyền thống ít hiệu quả.
Thuốc nhắm trúng đích (Sorafenib, Lenvatinib).
Liệu pháp miễn dịch (nivolumab, pembrolizumab) đang cho nhiều tín hiệu khả quan.
9. Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Nhiều bệnh nhân thường bỏ qua các dấu hiệu sớm, đến khi phát hiện thì ung thư gan đã ở giai đoạn muộn. Do đó, bạn cần đi khám chuyên khoa gan mật ngay lập tức nếu:
Xuất hiện triệu chứng đáng ngờ: đau bụng, vàng da, mệt mỏi không rõ nguyên nhân, sút cân nhanh.
Có tiền sử viêm gan B, C mạn tính hoặc gia đình từng mắc ung thư gan.
Các triệu chứng bất thường kéo dài không thuyên giảm dù đã điều trị các bệnh lý khác.
Khám sớm giúp phát hiện khối u ngay từ giai đoạn nhỏ, tăng cơ hội điều trị thành công.
10. Ung thư Gan – Tầm quan trọng của việc tầm soát sớm
Ung thư gan là căn bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phát hiện sớm nếu chủ động thăm khám định kỳ. Các nghiên cứu cho thấy, khi phát hiện ở giai đoạn I, tỷ lệ sống sau 5 năm có thể đạt 30–40%, trong khi giai đoạn IV chỉ còn dưới 5%. Vì vậy, việc tầm soát ung thư gan định kỳ đóng vai trò quyết định trong việc nâng cao cơ hội điều trị thành công.
Tại Trung tâm Xét nghiệm – Giải phẫu bệnh – Tế bào học Hòa Đức, Quy Nhơn, Bình Định, chúng tôi triển khai gói xét nghiệm chức năng gan tổng quát và triển khai sàng lọc ung thư gan, bao gồm đầy đủ các chỉ số men gan, AFP và siêu âm gan mật. Gói xét nghiệm này giúp phát hiện sớm, theo dõi hiệu quả và phòng ngừa các bệnh lý gan – mật, từ viêm gan, xơ gan đến ung thư gan. Với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống máy móc hiện đại, Hòa Đức cam kết mang đến kết quả chính xác, nhanh chóng, giúp phát hiện sớm và theo dõi sức khỏe gan toàn diện. Đặt lịch tại Trung tâm để tầm soát chức năng gan toàn diện tại Quy Nhơn, Bình Định.
Để hiểu rõ hơn, bạn có thể tham khảo thêm bài viết “Gói xét nghiệm tầm soát chức năng gan” về gói xét nghiệm tầm soát chức năng gan – giải pháp giúp đánh giá toàn diện sức khỏe gan và phát hiện sớm nguy cơ biến chứng.
Liên hệ ngay qua hotline và thông tin bên dưới để được tư vấn chi tiết và đặt lịch gói xét nghiệm – tầm soát chức năng gan tại Trung tâm Xét nghiệm – Giải phẫu bệnh – Tế bào học Hòa Đức, Quy Nhơn, Bình Định.
Đồng thời, nếu bạn đang tìm địa chỉ xét nghiệm máu uy tín tại Bình Định, hãy đến Trung tâm Xét nghiệm – Giải phẫu bệnh – Tế bào học Hòa Đức, Quy Nhơn, Bình Định, là đơn vị trực thuộc Phòng khám Đa khoa Hòa Đức, Quy Nhơn, Bình Định, chuyên sâu về xét nghiệm và tầm soát sức khỏe gan mật, máu và tế bào học.
TRUNG TÂM XÉT NGHIỆM – GIẢI PHẪU BỆNH – TẾ BÀO HỌC HOÀ ĐỨC
🏥 Địa chỉ: 04 – 06 – 08 Đinh Công Tráng, Phường Quy Nhơn Nam, tỉnh Gia Lai
☎️ Hotline: 0935 096 468
ⓕ Fanpage: Trung tâm Xét nghiệm – Giải phẫu bệnh – Tế bào học Hoà Đức
🌐 Website: https://ytehoaduc.com.vn/
Các câu hỏi thường gặp về ung thư gan
Ung thư gan có phát hiện qua siêu âm không?
Có. Siêu âm bụng là phương pháp sàng lọc đầu tay để phát hiện khối u gan. Tuy nhiên, khối u <1cm có thể khó phát hiện, vì vậy bác sĩ thường kết hợp siêu âm với xét nghiệm AFP để tăng độ chính xác.
Khi nào nên tầm soát ung thư gan?
Nếu bạn có nguy cơ cao (viêm gan B, viêm gan C, xơ gan), hãy tầm soát định kỳ mỗi 6 tháng.
Người bị viêm gan B có nguy cơ mắc ung thư gan không?
Có. Nguy cơ mắc ung thư gan hằng năm ở bệnh nhân HBV mạn tính:
<1% nếu không xơ gan
2–4% nếu đã xơ gan
Điều trị kháng virus sớm giúp giảm đáng kể nguy cơ này.
Có thể phòng ngừa ung thư gan không?
Không thể ngăn ngừa tuyệt đối, nhưng có thể giảm đáng kể nguy cơ bằng cách:
Tiêm vắc-xin phòng HBV
Phòng tránh viêm gan C (không dùng chung kim tiêm, đảm bảo truyền máu an toàn)
Hạn chế rượu bia
Kiểm soát cân nặng, tránh béo phì, NAFLD
Tránh thực phẩm mốc chứa aflatoxin
Ung thư gan có thể chữa khỏi hoàn toàn không?
Tiên lượng phụ thuộc giai đoạn phát hiện:
Giai đoạn sớm: có thể điều trị triệt để bằng cắt gan, ghép gan hoặc RFA, tỷ lệ sống 5 năm đạt 30–40%.
Giai đoạn muộn: chỉ điều trị hỗ trợ, tiên lượng sống thấp hơn.
Do đó, tầm soát định kỳ và phát hiện sớm là yếu tố quyết định.
Biên tập: Lê Đặng Hương Giang
