Điều nguy hiểm là nhiều người chủ quan, tự mua thuốc điều trị không đúng cách dẫn đến biến chứng giảm thính lực lâu dài. Bài viết này giúp bạn nhận biết sớm, hiểu đúng và xử trí kịp thời khi gặp viêm tai giữa.
Viêm tai giữa là gì?
Viêm tai giữa là tình trạng viêm nhiễm xảy ra ở khoang tai giữa — vùng nằm phía sau màng nhĩ. Đây là một trong những bệnh lý tai mũi họng phổ biến nhất, đặc biệt ở trẻ em dưới 5 tuổi. Tuy nhiên, người lớn cũng có thể mắc bệnh này, nhất là khi hệ miễn dịch suy yếu hoặc có bệnh lý đường hô hấp trên đi kèm.
Có ba dạng viêm tai giữa chính, mỗi dạng có đặc điểm và mức độ nguy hiểm khác nhau:
| Loại | Thời gian | Đặc điểm | Mức độ |
|---|---|---|---|
| Viêm tai giữa cấp tính | Dưới 3 tuần | Khởi phát đột ngột, đau tai dữ dội, sốt | Trung bình – nặng |
| Viêm tai giữa ứ dịch | Vài tuần đến vài tháng | Dịch tích tụ không viêm, ít triệu chứng, nghe kém | Nhẹ – trung bình |
| Viêm tai giữa mãn tính | Trên 3 tháng | Chảy mủ tai tái diễn, thủng màng nhĩ | Trung bình – nặng |
Nguyên nhân gây viêm tai giữa
Viêm tai giữa không xảy ra ngẫu nhiên. Phần lớn các trường hợp có một trong ba nguyên nhân cốt lõi sau:
Vi khuẩn và virus là thủ phạm chính. Sau một đợt cảm cúm hoặc viêm mũi họng, vi khuẩn như Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae có thể lan ngược lên tai giữa qua vòi nhĩ.
Tắc nghẽn vòi nhĩ — vòi nhĩ là ống nhỏ nối tai giữa với vùng mũi họng. Khi vòi nhĩ bị phù nề hoặc tắc nghẽn do viêm, dịch không thoát được sẽ tích tụ trong tai giữa, tạo môi trường cho vi khuẩn phát triển.
Tiếp xúc khói thuốc lá và môi trường ô nhiễm làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp, làm chức năng vòi nhĩ suy giảm. Trẻ em sống trong gia đình có người hút thuốc có nguy cơ viêm tai giữa cao hơn 2–3 lần so với trẻ trong môi trường sạch (theo nghiên cứu công bố trên Pediatrics, 2020).
Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm: bú bình nằm ngửa, đi nhà trẻ tập thể, dị ứng mũi mãn tính và hở hàm ếch.
Dấu hiệu nhận biết viêm tai giữa
Ở trẻ nhỏ chưa biết nói
Trẻ chưa biết nói không thể mô tả cơn đau. Bố mẹ cần chú ý những dấu hiệu gián tiếp sau:
Trẻ liên tục kéo hoặc dụi tai, đặc biệt về đêm. Trẻ quấy khóc nhiều hơn bình thường, khó dỗ ngủ sau khi đã ăn no và thay tã. Trẻ không phản ứng bình thường với tiếng gọi tên, có thể kèm sốt nhẹ đến sốt vừa (38–39°C).
Ở người lớn và trẻ lớn
| Triệu chứng | Mô tả |
|---|---|
| Đau tai | Đau nhói hoặc đau âm ỉ, tăng về đêm, khi nhai hoặc nằm |
| Nghe kém | Cảm giác tai bị bịt, tiếng vọng trong tai |
| Chảy dịch tai | Dịch vàng hoặc có mủ chảy ra ngoài ống tai |
| Ù tai | Tiếng vo ve, tiếng ồn trong tai liên tục |
| Sốt | 38–39°C, đặc biệt trong giai đoạn cấp tính |
| Cảm giác đầy tai | Áp lực trong tai, khó chịu khi thay đổi độ cao |
Biến chứng nếu không điều trị kịp thời
Viêm tai giữa không điều trị đúng cách có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng lâu dài đến sức nghe và chất lượng cuộc sống.
Thủng màng nhĩ xảy ra khi áp lực dịch trong tai giữa quá lớn làm rách màng nhĩ. Dù có thể lành tự nhiên trong vài tuần, thủng màng nhĩ tái diễn nhiều lần sẽ để lại sẹo và làm giảm thính lực vĩnh viễn.
Giảm thính lực là biến chứng phổ biến nhất. Theo WHO, mất thính lực do viêm tai giữa không điều trị là nguyên nhân hàng đầu gây khiếm thính ở trẻ em tại các nước đang phát triển.
Viêm xương chũm là biến chứng nghiêm trọng khi nhiễm trùng lan sang xương chũm phía sau tai. Bệnh gây sưng đau sau tai, sốt cao và cần can thiệp phẫu thuật.
Các biến chứng hiếm gặp hơn nhưng nguy hiểm bao gồm: viêm màng não, liệt dây thần kinh mặt và áp xe não.
Khi nào cần đến gặp bác sĩ ngay?
Không phải mọi trường hợp đau tai đều cần đến phòng khám ngay lập tức. Tuy nhiên, hãy đến khám ngay nếu bạn hoặc con bạn có một trong các dấu hiệu sau:
- Sốt trên 39°C không hạ sau khi dùng thuốc hạ sốt
- Đau tai dữ dội, liên tục không thuyên giảm sau 24 giờ
- Chảy dịch hoặc mủ từ tai
- Trẻ sơ sinh dưới 6 tháng có bất kỳ dấu hiệu đau tai nào
- Nghe kém đột ngột, một bên hoặc hai bên
- Chóng mặt, mất thăng bằng đi kèm với đau tai
- Sưng đau phía sau vành tai
Chẩn đoán viêm tai giữa bằng cách nào?
Chẩn đoán chính xác viêm tai giữa đòi hỏi thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng, không thể tự đánh giá qua triệu chứng.
Nội soi tai là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Bác sĩ dùng đèn soi tai hoặc ống nội soi để quan sát trực tiếp màng nhĩ — đánh giá màu sắc, độ phồng, sự toàn vẹn và có hay không có dịch phía sau.
Đo nhĩ lượng (tympanometry) là xét nghiệm đo độ di động của màng nhĩ và áp suất tai giữa. Kết quả cho phép bác sĩ xác định có dịch trong tai giữa hay không ngay cả khi màng nhĩ còn nguyên vẹn.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm đo thính lực đơn âm để đánh giá mức độ ảnh hưởng thính giác.
Phương pháp điều trị viêm tai giữa
Điều trị nội khoa
Với viêm tai giữa cấp tính không biến chứng, nhiều trường hợp có thể tự khỏi trong 2–3 ngày. Bác sĩ sẽ cân nhắc việc theo dõi trước khi dùng kháng sinh — đặc biệt với trẻ trên 2 tuổi có triệu chứng nhẹ.
Kháng sinh được chỉ định khi: triệu chứng nặng, sốt cao, trẻ dưới 6 tháng, hoặc không cải thiện sau 48–72 giờ. Amoxicillin vẫn là lựa chọn đầu tay theo hướng dẫn của Bộ Y tế và hầu hết các hiệp hội nhi khoa quốc tế.
Các thuốc hỗ trợ gồm: giảm đau (paracetamol, ibuprofen), thuốc thông mũi và kháng histamin nếu có dị ứng đi kèm.
Can thiệp thủ thuật
Chích rạch màng nhĩ được thực hiện khi màng nhĩ phồng căng, dịch không thoát được, hoặc đau dữ dội không đáp ứng thuốc. Thủ thuật này giải phóng áp lực nhanh chóng và giúp dịch thoát ra ngoài.
Đặt ống thông khí (grommet) được chỉ định cho trẻ viêm tai giữa ứ dịch tái phát nhiều lần, nghe kém kéo dài ảnh hưởng phát triển ngôn ngữ. Ống nhỏ được đặt qua màng nhĩ để duy trì thông khí tai giữa.
Phòng ngừa viêm tai giữa — 5 thói quen thực tế
Không thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng 5 thói quen sau đây giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh:
1. Tiêm vaccine đầy đủ: Vaccine phế cầu (PCV) và vaccine cúm mùa hàng năm giảm đáng kể nguy cơ viêm tai giữa do vi khuẩn và virus.
2. Nuôi con bằng sữa mẹ ít nhất 6 tháng: Kháng thể từ sữa mẹ bảo vệ đường hô hấp và tai giữa của trẻ.
3. Tránh khói thuốc lá: Không hút thuốc trong nhà và không để trẻ tiếp xúc khói thuốc thụ động.
4. Bú bình đúng tư thế: Không cho trẻ bú bình khi đang nằm ngửa — dịch sữa có thể chảy ngược vào vòi nhĩ.
5. Điều trị triệt để viêm mũi họng: Không để các đợt cảm cúm, viêm mũi kéo dài mà không điều trị.
Câu hỏi thường gặp về viêm tai giữa
Viêm tai giữa có tự khỏi không?
Viêm tai giữa cấp tính nhẹ ở trẻ trên 2 tuổi và người lớn có thể tự khỏi trong 2–3 ngày với điều trị triệu chứng. Tuy nhiên, cần theo dõi sát và đến khám nếu không cải thiện sau 48–72 giờ hoặc có dấu hiệu nặng hơn.
Viêm tai giữa có lây không?
Bản thân viêm tai giữa không lây. Tuy nhiên, các virus và vi khuẩn gây viêm mũi họng dẫn đến viêm tai giữa có thể lây qua đường hô hấp.
Trẻ bị viêm tai giữa có cần kiêng tắm không?
Không cần kiêng tắm nếu màng nhĩ còn nguyên vẹn. Chỉ cần tránh để nước vào ống tai ngoài khi tắm, gội. Nếu màng nhĩ đã thủng hoặc có ống thông khí, cần trao đổi cụ thể với bác sĩ điều trị.
⚠️ Nếu bạn hoặc con bạn có triệu chứng đau tai, nghe kém hoặc chảy dịch tai, hãy đến khám tại Phòng khám Đa khoa Hoà Đức để được bác sĩ chuyên khoa TMH thăm khám và tư vấn điều trị phù hợp.
🏥 PHÒNG KHÁM ĐA KHOA HÒA ĐỨC
📌 04 – 06 – 08 Đinh Công Tráng, P. Quy Nhơn Nam, tỉnh Gia Lai
☎️ Hotline: (0256) 3507 789 – 0935 056 468
🌐 Website: https://ytehoaduc.com.vn/
PHÒNG KHÁM ĐA KHOA HOÀ ĐỨC
🏥 Địa chỉ: 04 – 06 – 08 Đinh Công Tráng, Phường Quy Nhơn Nam, tỉnh Gia Lai
☎️ Hotline: 0256 350 7789 – 0935 056 468
ⓕ Fanpage: Phòng khám Đa khoa Hoà Đức
🌐 Website: https://ytehoaduc.com.vn/
